10 Mayıs 2009

Sally Mann'in anneler günü kutlu olsun

Bugün anneler günü. Ben de gittim, yanaklarından öpüp annemin anneler gününü kutladım. Hediye alacak para olmadığı için “kuru öpücükle” denen türden bir kutlamaydı. Anneler gününde ondüla saç maşası gibi hiçbir halta yaramayacak, mutfak robotu gibi annemin mutfak halini pekiştirecek hediyeler aldığım, hatta oturup ona şiir yazdığım, evlatlığa bağlı kaldığım bir dönemim oldu tabii ki. Bu dönemin ne zaman sona erdiğini hatırlamıyorum. Bugünkü kutlama da anne, bayan, hanım, bacı gibi kutsal kılıklarla arası bozuk biri olarak kerhen yaptığım bir iş oldu. Hayatı, tam da inandığınız gibi yaşamanız her zaman mümkün olmuyor. Öyle yaşamaya kalktığınızda kaba, vurdumduymaz, düşüncesiz, öküz gibi yaftalar üzerinize ateşlenir. İnsanlar bu konuda daima tetikte; rollerin gerektirdiği davranış kalıplarına aşkla bağlılar…

Anneliği reddeden, doğurduğu çocuğu atan kadınlara hep sempati duydum. Özellikle, bunu bir kadın olma bilinciyle yapmayan, feminizmden haberi bile olmayan, anneliğe geçmeyi adeta içgüdüleriyle reddeden, hani şu “varoş kadını” denen kadınlar benim yüzümü güldürdü. Hem onların gözükaralığına imrendiğim için, hem de, doğal olduğuna inandırıldığımız “annelik rolü”nün aslında tarihsel olduğunu gösterdikleri için.

Annelik rolünü geri çeviren kadınlar, erkeklerden önce bizzat kadınlar tarafından lanetlenir. “Nasıl bir anne bu?” çığlıkları, önce kadınlardan yükselir. Amerikalı fotoğraf sanatçısı Sally Mann, çocuklarını atmamış, anneliği reddetmemiş, ancak, çocuklara yüklenen kutsallığı alaşağı ederek anneliği de ters yüz etmiş.

Mann’in “The Immediate Family” isimli fotoğraf serisinde konu, kendi çocukları. Üç çocuğunu, sigara içerken, çırılçıplak uzanmışken, hastayken, sinirliyken çekmiş. Bu fotoğraflarda, neredeyse tüm çocuk fotoğraflarına hakim kutsallıktan, masumiyetten eser yok. Büyük kızını neredeyse bir arzu nesnesi gibi sunmuş. Çocuk deyince kafasına şu meşhur ağlayan çocuk tablosu gelenler için son derece rahatsız edici fotoğraflar bunlar. Üstüne üstlük bunu yapanın bu çocukların annelerinin olması, büyük çoğunluk için tahammül ötesi.

Sally Mann’in fotoğraf çekerek özünde bir erkek işi olan izleme eylemine elinin hamuruyla karışması, zaten günahların en büyüğü. Bu kadarıyla kalmayıp kendi çocuklarını çırılçıplak fotoğraflaması olacak iş değil. Aldığı tepkiler, “bu kadının annelik hakları elinden alınsın” noktasına kadar varmış. Peki, bunu kimler istemiş? Elbette ki başka kadınlar…

Sally Mann’in anneler günü kutlu olsun…

Mustafa Konur, 10 Mayıs 2009

Hiç yorum yok: